Rozwój człowieka

Całokształt wiedzy powinien być podany w rozmowach poprzednich, na etapie dojrzewania. Mogłoby się więc wydawać, że obecnie nie ma już potrzeby powracać do tych zagadnień.

Pogląd taki byłby błędny i szkodliwy. Pewne zagadnienia dopiero teraz, w miarę doroślenia, nabierają nowego znaczenia, a o niektórych sprawach po prostu młodzież zapomina. Było dla mnie zaskoczeniem jak często szereg wyjaśnień, które podawałem w czasie pogadanek, po niedługim czasie ulega zapomnieniu. I było to tym dziwniejsze, że dzieci słuchają zazwyczaj pogadanek z żywym zainteresowaniem, Że pytają, dyskutują, a jednak po niedługim czasie zapominają o szcze­gółach. Przekonałem się o tym w czasie długofalowych badań nad doj­rzewaniem. By ułatwić sobie porozumienie z chłopcami, na początku lekcji wyjaśniłem im wszystkie objawy, jakie nastąpią, omówiłem ich sens, znaczenie. Mówiłem, że będą one nas interesować, że będziemy starali się uchwycić ich pojawianie się w czasie. I ku mojemu zdziwie­niu po kilku miesiącach chłopcy już nie wiedzieli, co to są polucje i dopiero powtórne wyjaśnienie wywołało przypomnienie ,,ach, tak, przecież pan o tym mówił!”

Tak więc, jeżeli chcemy, by młodzież pamiętała to wszystko, co jej przekazujemy, musimy powtarzać treści co jakiś czas.
Istnieje jeszcze jeden powód, dla którego muszą być zrealizowano treści programowe. Dla sporej części młodzieży klasa ósma jest ostat­nią, niestety, okazją do prowadzenia rozmów na ten temat. Może nie­którzy z nich trafią do liceum, gdzie jest w programie nauka higieny, ale jest to niewielki tylko procent. Może niektórzy sięgną po litera­turę popularną, ale tych będzie również niewielu, bo i literatury tej jest przecież stosunkowo mało”. Dla znakomitej większości rozmowy te będą praktycznie ostatnimi wskazówkami na drogę całego życia.